| |
|
Serebral Paralizi Nedir?
Serebral Paralizi kasların kontrolünü olumsuz etkileyen tıbbi bir durum olarak açıklanabilir. Beyin bölgelerinde oluşan hasar, vücut bölümlerinin ve kaslarının kontrolünü bozar. Serebral Paralizi (SP) li çocuklar, diğer çocuklar gibi yürüyemez , konuşamaz, yemez yiyemez veya oynayamazlar. SP nin ayrımını yapmak çok önemlidir. Bu bir hastalık veya bulaşıcı bir durum değildir. SP’li çocuklar hayatları boyunca bununla yaşarlar.
SP doğum öncesi, doğum sırasında ya da doğum sonrasında beyinde meydana gelen bir hasar sonucu oluşur. Hasarı oluşturan bir çok etken vardır.
Hamilelikte enfeksiyona ya da travma yaratacak bir kazaya maruz kalmak veya annedeki yüksek tansiyon, diabet gibi tıbbi bir problem SP’ye neden olabilir. Doğum anında bebeğin yeterli oksijen alamamasıveya zor doğum bebekte beyin hasarı yaratır. Prematüre doğumlarda, dış-yaşam koşullarına uyumu zorlaştırdığından, çocuklar da riskli gruba girerler. Doğum sonrası oluşan bir enfeksiyon veya travma da beyin hasarı oluşturur.
Unutulmaması gereken önemli bir şey SP beyin hasarıyla oluşan bir doğum defektidir.
Serebral Paralizi'nin Çeşitleri Nelerdir?
SP’li çocuklarda etkilenen beyin bölgesine göre kas tonusunun kontrolü bozulur. Beyin hasarının yerine ve büyüklüğüne bağlı olarak kas tonusu gergin, gevşek veya her ikisini de içeren karışık tip olabilir. Kas tonusu başımız dik oturmak gibi içinde olduğumuz pozisyonu korumamaızı sağlar, kas tonusundaki değişiklikler de hareketlerimizi oluşturur. İstemli olarak değiştirilebilen kas tonusu, SP’li çocuklar için böyle değildir. İstemli hareket yapmayı denediklerinde, vücutlarında düzgün olmayan, sarsıntılı ve titrek hareketler oluşur.
 1- Spastik Serebral Paralizi: Eğer kas tonusu artmış veya sertse, SP’nin bir tipini tanımlamak için spastik terimi kullanılır. Spastik SP’li çocuklar zor ve sarsıntılı hareketlere sahiptir. Çünkü kasları fazla serttir. Bir hareketten diğerine geçmede veya ellerini serbest bırakmada güçlük çekerler.
2- Atastik Serebral Paralizi: Azalmış kas tonusu ve hareketlerdeki zayıf koordinasyon, ataksik SP olarak tanımlanır. Ataksik SP’li çocuklar kararsız ve titrek görünürler. Bu çocuklarn vücutlarında yaşlı insanlarda görülebilen titrek hareketler dikkat çeker. Özellikle bu salınımlar yazı yazmak, sayfa çevirmek, makasla kesmek gibi aktiviteleri yapmayı denediklerinde oluşur. Sıklıkla, yürüdükleri zaman zayıf bir dengeye ve kararsızlığa sahiptirler.
3- Atetoik Serebral Paralizi: Kas tonusu mix tip olduğunda atetoid terimi kullanılır. Tonus bazen yüksek, bazen düşük olur. Atetoid SP’li çocuklar kendilerini dik olarak kontrol etmede, düzgün pozisyonda oturmada veya yürümede zorluk çekerler. Sıklıkla yüz, kollar ve üst gövdelerinde istem dışı ve rastgele hareketler göze çarpar. Elleriyle birşey yapmak istediklerinde, (örneğin burunlarını kaşımak, bardağa uzanmak gibi) konsantrasyona ihtiyaç duyarlar. Çünkü mix tip kas tonusu belirli bir pozisyonu korumayı engeller. Bu nedenle kalem, çatal, diş fırçası gibi cisimleri kullanmakta zorluk çekebilirler.
SP Nasıl Erken Teşhis Edilebilir?
SP’li vakalarda fizik tedavi ve rehabilitasyonun başarısı için erken teşhis çok önemlidir. Aileler bebeğin gelişiminde en ufak bir gecikme ya da sapma gördüğünde, ya da aşağıdaki belirtileri gözledikleri durumda derhal doktora başvurmalıdırlar.
SP’nin habercisi olabilecek erken belirtiler:
1 aylık bebekte;
Sürekli ağlama
Emme bozukluğu
Israrlı ve sürekli kusma
Çevresinden gelen uyarılara cevap vermeme
Havale (Konvülzyon)
2 aylık bebekte (yukarıdakilere ek olarak);
Bulunması gereken reflekslerin kaybı
Kaslarda aşırı sertlik ya da gevşeklik
3 aylık bebekte;
Gözde kayma, titreme
Bebeğin sırtüstü, baş ve topuklar üzerinde yay gibi sert bir şekilde durması
Bebeğin gülmemesi, annenin yüzüne bakmaması
4 aylık bebekte;
Baş kontrolünün olmaması
Gözde odaklaşmanın sağlanamaması
Elin ya da ellerin beş parmak içte kalacak şekilde yumruk halinde tutulması
Kaybolması gereken reflekslerin devam etmesi
8 aylık bebekte;
Dönme ve oturma aktivitelerinin olmaması
El-göz koordinasyonunun yokluğu
Tekme atarken iki bacağın da itilmesi
Bebeğin bacaklarını uzatarak oturduğu pozisyonda vücudunun öne eğilmesi, bacakların birbiri üzerine binmesi
10 aylık bebekte;
Emeklemenin olmaması ya da her iki ayağın birden çekilerek, sıçrar tarzda emekleme
Ayağa kalkmada zorluk
İsmi ile çağrılınca tepki vermemesi
Ağızdan salya akması
Verilen yiyeceği ağzına almaması ya da ağzına götürememesi
1 yaşındaki bebekte;
Tutunarak yürüyememesi
Parmak ucuna basarak yürüme
Serebral Paralizi’ye yol açan nedenler
Doğum öncesi, doğum sırasında ve doğum sonrası nedenleri şu şekilde sıralanabilir:
Doğum öncesi nedenler:
Genetik durumlar
Hamilelik döneminde geçirilen enfeksiyonlar (Rubella, herpes).
Fetal anoksi (Bebeğin anne karnında oksijensiz kalması; beyin kanamasına neden olur.)
Plasentanın gelişim bozukluğu ya da erken ayrılması
Rh uyuşmazlığı (eritroblasis fetalis, hemolitik anemi, hiperbilurunemi) Metabolik hastalıklar (diabetes mellitus, hamilelik toksemisi)
Gelişimsel bozukluklar (vasküler ya da iskelet yapıda)
Beslenme bozuklukları, sigara, alkol ya da madde bağımlılığı
Annenin enzim veya L-Dopa tedavisi görmesi
Akraba evlilikleri
Annenin aldığı ilaçlar (Zorunlu hallerde, doktor kontrolü dışındakiler)
Hamileliğin erken döneminde geçirilen tıbbi müdahaleler
Doğum sırasında oluşan nedenler:
Zor doğum (Anoksi), plasentanın erken ayrılması, plasenta previa, uzayan doğum.
İlaç sedasyonuna bağlı asfiksi nedeniyle beyin kan damarlarında kompresyon ve yırtılma
Prematüre (erken doğum), postmatüre (geç doğum)
Kordon komplikasyonları
Geliş anomalileri (makat doğum, ayaktan geliş)
Forseps ya da vakumla doğum
Doğum sonrası (post-natal) nedenler:
Düşük doğum kilosu
Vasküler hadiseler ve intrakranial hemoraji
Kafa travması
Ensefelopati
Toksik durumlar
Kardiak arreste (kalp durmasına) bağlı anoksi
Nöbetler (Konvülzyon, epilepsi)
Tümör
Viral ve bakteriyal beyin enfeksiyonları
Sarılık (Hiperbilirunemi)
Menenjit
SP'li çocuğun tedavi ve rehabilitasyonu
SP, tıbbi ve medikal yaklaşım(1) ve rehabilitasyon yaklaşımı(2) olarak iki yönlü ele alınmalıdır.
Tıbbi ve medikal yaklaşım:Teşhisle başlar. SP teşhisi Pediatrik Nörolog başta olmak üzere, ilgili hekimler tarafından konulur. Teşhiste yardımcı olmak üzere EEG (Elektro Ensefalografi), EMG (Elektro Myografi), SEP (Somatosensoryel Evok Potansiyel), VEP (Visuel Evok Potansiyel), MR (Magnetik Rezonans) gibi ileri tetkiklerden yararlanılabilir.
SP'li hastada direk SP'ye yönelik etkin bir ilaç yoktur. Ancak hastalıkla seyreden konvülzyon (havaleler) ve epilepsi için yaygın şekilde ilaç kullanılmaktadır. Bunun yanında kaslardaki aşırı sertliği önlemek için de bazı ilaçlar kullanılmaktadır.
Rehabilitasyon yaklaşımları:SP'li çocukta bir çok sorun bir araya gelerek aile ve çocuk için yaşamı güçleştirir. Bu nedenle problemlerin iyi bir şekilde tanımlanması çok önemlidir. Ancak bilimsel ve bilinçli yaklaşım SP'li çocuğun daha bağımsız bir yaşama kavuşmasını sağlayabilir. SP'li çocuğun klinik tablosu, SP'nin nedenine, lezyonun şiddetine, şekline ve diğer komplikasyonların olup olmadığına bağlı olarak çocuktan çocuğa farklılık gösterir. Bu nedenle her çocuğun tedavi ve rehabilitasyon programı farklılıklar içerir. SP'li çocuklarda görülen problemlerin en aza indirilmesi ve onların topluma kazandırılması çok yönlü bir rehabilitasyon programıyla sağlanabilir. Ailenin eğitiminden, çocuğun fiziksel çevresinin düzenlenmesine kadar bir dizi sorun hesaba katılmak ve rehabilitasyonun alanı içine dahil edilmek zorundadır.
SP'li çocukta rehabilitasyonun amaçları:
Çocuklarda görülen hareket bozukluklarını en aza indirmek.
Oluşabilecek kas-iskelet sistemi bozukluklarını önlemek, postür bozukluklarının oluşmasını engellemek
Günlük yaşam aktivitelerinde bağımsız davranabilmeyi sağlamak
Yardımcı araç, gereç ve cihazları belirlemek
Eğer SP tablosuna eşlik eden, görme, işitme, konuşma ve zeka problemleri varsa bunların en aza indirilmesini sağlamak
Aile eğitimi vermek ve SP'li çocuğun eğitimi konusunda aileye yol göstermek
SP'li çocuğun yaşayacağı mekanların düzenlemesine yapmak
Rehabilitasyon Ekibi:Fizik ve tedavi ve Rehabilitasyonun her alanında olduğu gibi, SP'li çocukların rehabilitasyonu da bir ekip tarafından yürütülür.
Bir SP rehabilitasyon ekibinde şu uzmanlar yer alır;
Doktor (Pediatrik Nörolog, Ortopedist, Pediatrik Cerrah, Çocuk Psikiatristi, Beyin Cerrahı, Kulak Burun Boğaz Uzmanı.... Hastalığın klinik yapısına göre bunlardan biri ya da bir kaçı)
Fizyoterapist
İş-Meşguliyet Terapisti
İşitme-Konuşma Terapisti
Psikolog
Çocuk Gelişim Uzmanı
Odyolog
Özel Eğitim Uzmanı
SP'li çocuklarda Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon asıl olarak Fizyoterapist, İş-Meşguliyet Terapisti ve İşitme-Konuşma Terapisti tarafından yürütülür. Yapılan bir çok araştırmaya göre SP tedavi ve rehabilitasyonunun 1 yaşından önceki dönemlerde başlamasının sonuç alınmasını kolaylaştırmaktadır.
SP rehabilitasyonuna erken dönemde başlanması SP'li çocukta anormal kas tonusunun düzenlenmesi, normal motor gelişimin sağlanmasını kolaylaştıracak kas yapısındaki bozukluk nedeniyle oluşabilecek postür bozukluğu önlenebilecek ve çocuğun fonksiyonel olarak bağımsızlığı sağlanacaktır.
SP'de rehabilitasyon programı;
Egzersiz tedavisi Ortez (cihaz) uygulamaları
Ev programı ve aile eğitimi
El-göz koordinasyonu sağlanması
Uygun yardımcı araç gerecin belirlenmesi
İşitme-konuşma terapisi
Yemek yeme, giyinme oyun aktiviteleri gibi aktivitelerin eğitimini içerir.
Tüm bu uygulamalar, özellikle egzersiz uygulamaları deneyimli fizyoterapistler tarafından yapılmalıdır. Bilinmesi gereken en önemli şey SP tedavi ve rehabilitasyonunun çok uzun süren bir süreç olduğudur. Bebeğin büyümesiyle birlikte rehabilitasyon uygulamaları da devam eder. Rehabilitasyon çocuk bağımsız (ya da en az bağımlılıkla) yaşama yetisini kazanana kadar devam etmelidir.
Rehabilitasyon sürecinde dikkat edilmesi gereken önemli noktalar şunlardır;
Egzersizler aile tarafından öğrenilmeli ve evde tekrar edilmelidir.
Egzersizler çok uzun ve sıkıcı olmamalıdır.
Oyun aktiviteleri ile birleştirilerek yaptırılmalıdır.
SP'li çocuklarda mental ve duyusal engeller yüzünden genellikle yetersiz olan iletişim kurma yeteneğini arttırmak için sesli ve renkli oyuncaklar ya da objeler kullanılmalıdır.
SP'li çocuğun kontrolü en az 3 ay aralıklarla, pediatrik nörolog, pediatrist, gerekirse ihtiyaç duyulan uzmanlık alanlarındaki hekimler, fizyoterapist, iş-meşguliyet terapisti, odyolog, çocuk gelişim uzmanı ve psikolog tarafından yapılmalıdır.
Normal çocuk gelişimi izlenerek, SP'li çocuğun bu gelişimi yakalaması için ailenin çaba göstermesi gerekir. Ancak SP'li bir çocuğun sınırlılıkları iyi bilinmeli, normal bir çocukla kıyaslanmamalıdır. Fakat SP'li çocukta gelişimi sağlayabilmek için de erken yaşlardan başlayarak dil ve sosyal gelişim üzerinde durulmalıdır. SP'li bebeklerin taşınması terapistin gösterdiği şekilde destekli ve çevre iletişimini sağlayacak şekilde yapılmalıdır. Oturma, emekleme, ayakta durma gibi motor gelişim aşamaları terapistin uygun gördüğü zamanlarda başlatılmalıdır. SP'li çocuğun beslenmesi sırasında uygun oturma ortezleri (yardımcı cihazlar) ve destekli sandalye kullanılmalıdır. SP'li çocuğun etkilenme tipine göre beslenme şekli ve tipi de değişecektir. Bu konuda bir diyetisyenden bilgi alınmalıdır. Beslenme sürece sıvı yiyeceklerden katı yiyeceklere doğru ilerlemeli, beslenme pozisyonları terapistten uygulamalı olarak öğrenilmelidir. SP'li çocuk mümkün olduğunca uygun bir kaşık ile beslenmelidir. Okul çağına gelen çocuklar fiziksel özürlerine rağmen özel bir eğitim kurumunda eğitime başlatılmalıdır. Zeka problemi, algılama problemi olan çocukların eğitimi için özel eğitim uzmanlarının yardımı şarttır. Yürümeye başlayacak SP'li çocuklarda ayakkabı ve gerekiyorsa yürüme cihazının tipine karar vermek önemlidir. Bu seçim fizyoterapist kontrolünde yapılmalıdır.
SP'li çocuklarda değişik psikolojik bozukluklar oluşabilir. Aile ve çevreyle uyumda zorlanan çocuklar için psikologlardan yardım alınmalıdır.SP'li çocukların evde sürekli bakıcılar ya da ebeveynlerle kalmaları doğru değildir. Normal çocuklarla da iletişim kurabileceği ortamlar yaratılmalıdır. Havale (konvülzyon) geçiren çocuklar için muhakkak pediatrik nöroloğo başvurulmalıdır.SP'li çocuklar da diğer çocuklar gibi bir çok ihtiyacı olan çocuklardır. Ayrıca çoğu SP'li çocuk diğer çocuklar gibi gelişebilir. SP'li çocuklar aşırı koruma altına alınmamalı ve yapabilecekleri aktivitelere fırsat tanınmalıdır.
SP fiziksel bir özürdür. Az oranda zeka yetersizlikleri, görme, konuşma, işitme ve algı bozuklukları fiziksel özüre eşlik etse de ilerleyici değildir. Bilinçli bir yaklaşım ve etkili rehabilitasyon ile yetersizlikleri en aza indirmek mümkündür.
Serebral Paralizideki Diğer Problemler
Kas hareket kontrolündeki problemlere, SP’li çocuklarda görülen diğer problemler de eklenebilir.
Konuşma ve Yeme Problemleri: SP’li çocuklarda kol ve bacak hareketlerinin etkilenmesi gibi, ağız, yüz ve baş hareketlerinde de tutulumlar görülür. Bu durum, onların anlaşılır konuşmasını, yiyecekleri ısırmasını, çiğnemesini ve yutmasını zorlaştırır. SP’li bir çocukla karşılaştığınızda konuşmasının anlaşılmasının ne kadar zor olduğunu fark edebilirsiniz. Çünkü o, dudaklarını, çenesini ve dilini hızlı hareket ettiremez. O’nun için sesi oluşturan nefes alış-verişler de kontrolü sağlamakta zahmetli olabilir. Vücut kısımlarının her biri konuşmada çok önemlidir.
Öğrenme Problemleri: SP’li çocuklarda öğrenme güçlüğü ve mental reterdasyon gibi çeşitli öğrenme problemleri görülebilir. Öğrenme güçlüğü olan çocuklar okulda birkaç konu dışında eğitilebilirler. Fakat daha şiddetli tutukura sahip mental reterdasyonlu çocuklar daha yavaş öğrenme sürecine sahiptirler. Mental reterdasyonun farklı seviyeleri vardır. Hafif tutulumlu mental reterdasyonda çocuklar okuma ve yazma öğrenebilir, fakat şiddetli tutulumlarda büyük olasılıkla öğrenemeyeceklerdir. Bu çocukların, diğer çocuklardan daha yavaş bir tempoyla öğrenmelerini sağlayan, özel eğitime ihtiyaçları vardır.
Nöbet: SP’li çocukların yarısında, beyin aktivitelerindeki anormal aktiviteler olarak tanımlanan, çocuğun yapacaklarını engelleyen nöbetler görülür. Bunlar sıklıkla SP’ye neden olan hasarlı beyin bölgesindeki anormal aktivitelerdir.
Beyin sürekli vücuda mesajlar yollar, bu mesajlar nefes alıp-vermek, vücudumuzdaki hareketler, kalp atışı gibi aktivitelrin devamlılığını sağlar. Nöbet, bir seri anormal mesajlar oluşturarak bu devamlılığı engeller. Nöbet anında hareket durabilir, donuk bir bakış olabilir veya vücutta kontrol kaybı ve düşmeler görülebilir. Bazı kişilerde sarsıntılı hareketler oluşabilir. Nöbet genellikle birkaç saniyeyle birkaç dakika arası devam eder. Birçok çocukta, nöbet sayısını en aza indirmek için tıbbi yöntemler uygulanır.
Serebral Paralizi'de Kullanılan Yardımcı Araçlar:
1-Tekerlikli Sandalye: Yürüyemeyen ya da zorlukla yürüyebilen SP’li çocuklar için ulaşımlarını kolaylaştıracak tekerlekli sandalyeler kullanılır. Kollarını kullanabilen birçok SP’li çocuk, tekerlekli sandalyesini kendisi kullanabilir. Ayrıca bir el düğmesiyle kontrol edilebilen motorlu tekerlekli sandalyeler de önerilebilir.
2- Walker (Yürüteç): Bazı yürüyebilen SP’li çocuklarda, zayıf dengeden dolayı oluşan düşmeleri engellemek için yürüteçler kullanılabilir. İhtiyaca göre tekerlekli olan yürüteçler de tercih edilebilir.
3- Aapte Edilmiş Kaşık ve Kalemler: Küçük ve ince cisimler kavramakta zorluk çeken SP’li çocuklar için özel saplarla adapte edilebilir. Genellikle kaşık, çatal ve kalemlerle uygulanarak çocukların kullanması kolaylaştırılır.
Serebral Paralizi İçin Terapi
SP’li çocukların; yürümek, konuşmak ve ellerini kullanmak gibi yeteneklerini artırmak için çeşitli terapi yöntemleri uygulanır.Bazı çocuklar okulda eğitim alırken; bazıları da özel eğitim merkezlerinde terapilere devam ederler.
1-Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon
Fizyoterapistler, hareketleri ve dengeyi geliştiren yöntemleri çocuklara öğretirler. SP’li çocukların yürümesi, tekerlekli sandalye kullanımı, kendi başına oturup-kalkması, merdiven inip-çıkmasını öğrenmesine yardım ederler.
2-Konuşma Terapisi: Konuşma terapisti, çocukların, konuşmak, dil kullanım gibi iktisirsel yeteneklerini arttirmak için çalışmalar yapar.
3-İş Uğraşı Terapisi: İş-uğraşı terapistleri , çocukları ellerini, kollarını, vücutlarının üst kısımlarını daha iyi kullanmaları için çalışırlar. Çocukların daha kolay yazı yazmaları, çizim yapmaları, makas kullanmaları, dişlerini fırçalamaları, giyinme ve kendine bakım yöntemlerini öğretirler. |
|
Haberler 
ANASAYFA 
Serebral Paralizi Nedir?
